Regelmatig krijg ik de reactie dat deze manier van kijken naar de mens wel erg simpel is. Dat begrijp ik. In zekere zin klopt het ook: ik vereenvoudig bewust. Niet omdat mensen eenvoudig zijn, maar omdat begrijpen voor mij begint bij het terugbrengen van complexiteit. Net zoals een landkaart niet elk detail laat zien, maar wel helpt om richting te bepalen, probeer ik met dit model een patroon zichtbaar te maken dat anders gemakkelijk over het hoofd wordt gezien.

Wat ik hiermee níet wil zeggen, is dat mensen geen innerlijke conflicten hebben, geen gevoelens ervaren of geen verantwoordelijkheid dragen. Die dingen zijn er allemaal. Waar het mij om gaat, is hoe we ze verklaren. Vaak doen we dat door te veronderstellen dat er ergens in ons een vast ‘ik’ zit dat vrij kiest en de regie voert. In deze blog stel ik die aanname ter discussie. Niet om de mens weg te verklaren, maar om te onderzoeken of dit idee ons werkelijk helpt.

Mijn ervaring is dat veel spanning, schuld en strijd ontstaan doordat we gebeurtenissen persoonlijk maken. We denken al snel: dit zegt iets over mij, ik had anders moeten kiezen, ik heb gefaald. Wanneer je gedrag niet ziet als het resultaat van een losstaand ego, maar als het gevolg van aanleg, ervaringen en omstandigheden, verandert dat perspectief. Dat haalt niets weg van wat er gebeurt, maar het verzacht wel de manier waarop we ernaar kijken.

Misschien klinkt dit als een versimpeling, maar je kunt het ook anders zien. Het gangbare beeld van de mens voegt vaak een extra laag toe: een innerlijke bestuurder die alles had moeten overzien en beter had moeten doen. Die laag maakt het begrijpen van onszelf niet altijd makkelijker. Door haar tijdelijk los te laten, wordt menselijk gedrag niet platter, maar juist begrijpelijker en menselijker.

Dit stuk is geen sluitend antwoord en zeker geen dogma. Het is een uitnodiging om eens anders te kijken. Als deze manier van denken niets oplevert, zal dat vanzelf blijken. Maar als ze helpt om milder naar jezelf en anderen te kijken, om minder vast te lopen in schuld en oordeel, dan is deze vereenvoudiging misschien geen verlies, maar een opening.